Cunda (Alibey) Adası, dar Arnavut kaldırımlı sokakları ve körfeze bakan silueti ile yalnızca Ege'nin doğal güzelliğini değil, çok katmanlı ve hüzün dolu bir tarihi de taşır. Mübadele döneminin ardından uzun yıllar sessizliğe ve bakımsızlığa terk edilen adanın en önemli yapıları, Rahmi M. Koç Müzecilik ve Kültür Vakfı'nın titiz restorasyon çalışmaları sayesinde zamanla yeniden hayat bulmuştur. Ada sokaklarında yürüyen biri için bu yapılar, tarihle kurulan en doğrudan ve en derin köprüdür.
Göz Alıcı İhtişam: Ayvalık Rahmi M. Koç Müzesi (Taksiyarhis Kilisesi)
Cunda sokaklarında ilerleyen bir ziyaretçi, uzaklardan bile parlak sarı dış duvarlarıyla kendini ele veren Taksiyarhis Kilisesi ile göz göze gelir. 1873 yılında inşa edilen bu görkemli yapı, mübadele sonrasında işlevsiz kalmış ve zamanla harabeye dönmüştür. Koç Vakfı'nın 2011 yılında başlattığı titiz restorasyon süreciyle eski ihtişamına kavuşturulan kilise, bugün Ayvalık Rahmi M. Koç Müzesi adıyla ziyarete açıktır.
Müzenin içinde endüstri ve mühendislik tarihine ışık tutan eski araçlar, nostaljik oyuncaklar ve çeşitli aletler sergilenmektedir. Ancak bu mekânı gerçekten eşsiz kılan şey, koleksiyonun kendisinden çok binanın kendi mimarisidir. İçeri adım atan bir ziyaretçiyi karşılayan mermer sütunlar ve tavan süslemeleri, kilisenin asırlık ruhunu hâlâ derinden hissettirmektedir.
Ziyaret Saatleri ve Giriş Bilgileri
Müze, Pazartesi günleri ziyaretçilere kapalıdır. 1 Nisan - 30 Eylül tarihleri arasında Salı-Pazar günleri 10:00 - 19:00, 1 Ekim - 31 Mart tarihleri arasında ise 10:00 - 17:00 saatleri arasında açık kalmaktadır. Son giriş, kapanış saatinden 30 dakika öncedir. Güncel bilet fiyatları: Yetişkin 220 ₺, Öğrenci 110 ₺. Ayvalık'taki diğer Rahmi M. Koç Müzesi ile kombine bilet almak isteyenler için Kombine Yetişkin 390 ₺, Kombine Öğrenci 195 ₺ seçeneği de sunulmaktadır. Müzekart sahipleri ücretsiz olarak yararlanabilmektedir.
Adanın Zirvesi: Sevim ve Necdet Kent Kitaplığı
Aşıklar Tepesi'nde, Ayvalık'tan adaya geçişin hemen ardından ziyaretçileri karşılayan yapı, Orta Çağ mimarisinin nadide örneklerinden biri olan Agios Yannis Kilisesi'dir. Taksiyarhis gibi mübadele sonrası terk edilen ve 1944 depreminde ağır hasar gören bu şapel, Rahmi M. Koç Müzecilik ve Kültür Vakfı'nın özenli restorasyon çalışmasıyla yeniden ayağa kaldırılmış ve 2007 yılında Sevim ve Necdet Kent Kitaplığı adıyla hizmete açılmıştır.
Kütüphanenin içindeki koleksiyon da bir o kadar değerlidir. Coca-Cola'nın eski CEO'su Muhtar Kent, önemli bir Türk diplomat olan babası Necdet Kent'e ait 1.300 kitabı bu kitaplığa bağışlamıştır. Kilisenin hemen yanında, aslına uygun biçimde yeniden inşa edilen tarihi yel değirmeni ise bugün kitaplığın terasında yer alan küçük kafenin mutfağı olarak kullanılmaktadır. Kafe, her gün 17:30'a kadar hizmet vermektedir. Kitaplık girişi ücretsizdir; haftanın her günü 10:00 - 17:30 saatleri arasında kapılarını açmaktadır.
Gezi Rotası: İki Durak, Tek Yürüyüş
Bu iki tarihi yapı, tek bir yürüyüş güzergahında kolaylıkla birleştirilebilir. Rotaya Aşıklar Tepesi'nden başlamak, yel değirmenini ve kitaplığı gezdikten sonra tepenin manzarasına karşı kısa bir nefes molası vermek mümkündür. Kafede oturarak Ayvalık Körfezi ve Midilli'ye uzanan o geniş deniz panoraması izlenebilir.
Tepeden inerken, çıkışta kullanılan sokaklar yerine farklı yollara sapmak, Cunda'nın rengarenk çiçeklerle ve tarihin izleriyle bezenmiş sokaklarını daha derinlemesine keşfetmeyi sağlar. Çarşıya inmeden önce Arnavut kaldırımlı dar sokaklarda Rahmi M. Koç Müzesi'ne kolayca uğramak da bu güzergahın doğal bir parçasıdır.